هنرستان در تراز بوم

هنرستان در تراز بوم سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، نظام تعلیم و تربیت اسلامی را پایه‌گذاری می‌کند که مبنای آن نظریه تعلیم و تربیت دینی و بومی است . پیشگفتار بی شک نقش فرهنگ بومی و تاثیر آن بر رفتار و شخصیت دانش آموز و شکل گیری هویت بومی بر کسی پوشیده نیست . هر منطقه از کشور ایران به دلیل ویژگی های جغرافیایی و بومی دارای آداب و رسوم خاص خود می باشند که هویت جامعه خود را نشان می دهند افراد بومی از طریق عوامل فرهنگی، اجتماعی و محیطی خود با سایر فرهنگ متمایز می شوند. که دارای ویژگی ها، ساختارها، و قالب های خاص خود هستند. آموزش و به تبع آن محيط های آموزشی بيشترین اثر و نقش را بر ذهنيت و تمدن سازی جوامع به عهده دارند. بویژه اگر نگاه به مدرسه نگاه توسعه پایدار و تراز باشد، مدرسه کانون توسعه منطقه خواهد بود و صرفا جایی نیست که دانش آموزان در آن تحصیل کنند و ‌دنبال زندگی خودشان بروند، بلکه مدرسه باید تبدیل به محل رفت‌وآمد و گردهمایی اهالی منطقه شده و به کانونی برای آموزش مهارت‌های افراد از جمله مهارت های فنی (مهارت هایی جهت توانمندسازی دانش آموزان و اولیا) و غیر فنی (مهارت های زندگی ، مهارت های ارتباطی و ... ) شود. ابعاد طراحی هنرستان در تراز بوم داشتن یک هنرستان فنی حرفه ای یا کاردانش در تراز بوم منطقه نیازمند توجه به ابعاد مختلفی است که این موارد مانند حلقه های یک زنجیر میتواند زمینه ساز توسعه پایدار آن منطقه شوند، ما این ابعاد را در 6 عنوان به صورت خلاصه بیان نموده ایم که هریک از این موارد خود نیازمند پرداخت و بررسی بیشتر و دقیق تر با جزئیات میباشند : توجه به طراحی و معماری کالبد آموزشی از مسائل مهم و تأثیرگذار در هنرستان تراز بوم، درنظرگرفتن مؤلفه‌های محیط کالبدی مدارس طبق شرایط زیست بوم منطقه است. این مساله میتواند فرآیند یادگیری را به میزان قابل توجهی تحت تأثیر قرار دهد. به طوری که توجه به ویژگی های معماری بنای مدارس در کنار دیگر ویژگی های آن میتواند موجب تفاوت قابل ملاحظه ای در خروجی های موفق یک هنرستان باشد . عوامل مورد نظر در بررسی شرایط اقلیمی و معماری بومی منطقه : ویژگی‌های جغرافیایی – طبیعی (بررسی وضعیت آب و هوایی و تعیین نیازها و مشکلات اقلیمی منطقه اقلیم گرم و مرطوب) ویژگی‌های کالبدی معماری بومی (استفاده از معیارهای علمی طراحی معماری همساز با اقلیم مورد نظر رعایت استانداردهای ابعادی برای نوجوانان) ویژگی‌های معماری بومی و ابنیه سنتی در سازگاری با اقلیم مورد نظر پاسخگویی به گسترش روزافزون ابزارهای آموزشی و روش های تازه در آموزش با توجه به شرایط منطقه و توجه به اقلیم های گوناگون از ضروریات توجه به موضوع معماری است . به طوری که در یک هنرستان تراز بوم فضاهای یادگیری، اعم از کلاس،کارگاه و محیط های اشتراکی مدرسه باید به گونه ای طراحی شود که محورِ فعالیت در آن دانش آموزان باشند تا زمینه ی بسیار مطلوبی جهت افزایش علاقه مندی دانش آموزان به محیط هنرستان فراهم شود. فضاهایی که دارای شرایط مناسب و مطلوب برای رشد فيزیکی ذهنی، عاطفی و اجتماعی نوجوانان باشند.تحقق این امر از طریق طراحی جزئيات فضاها با توجه به الگوهای رفتاری نوجوانان امکان پذیر می گردد . کيفيت معماری فضای آموزشی با تأثير بر شناخت های حسی، فکری و ادراکی، ميتواند نقش و عملکردی آموزشی ایفا نماید. بررسی ها نشان می دهد فرایند آموزش در تعامل با فضای باز، به دليل فضاهای گردهم آورنده، فعالیت های تیمی و مشارکت بيشتر دانش آموزان، انعطاف پذیری و امکان گسترش فعالیت ها می تواند در افزایش شوق یادگيری بسيار تأثيرگذار گردد. بویژه در خصوص هنرستان های شبانه روزی که ایجاد انگیزش در آن از اهمیت بالایی برخوردار است . در نتیجه توجه به معماری یک هنرستان تراز بوم منتج به حفظ فرهنگ و هویت ملی، بومی شده و موجب فهم و درک مشخصه های فرهنگی این مرز و بوم و انتقال فرهنگ و هویت معماری ایران به نسل های آینده خواهد بود. سازگاری با محیط زیست هنرستانی در تراز بوم باید ارتباط مناسب دانش آموزان و اولیای مدرسه با محیط را در نظر بگیرد چه از نظر سطح آسایش در محیط و چه از نظر تولید و مصرف انرژی بر مبنای الگوهای بومی منطقه نیروی انسانی هنرستان در تراز بوم هنرستانی است که تسهیلگران ، معلمان و مربیان و کارکنان خود را از افراد بومیِ آموزش‌دیده آن منطقه و نیز فارغ التحصیلان خود در آینده بکار گیرد؛ چراکه تربیت‌شدگان بومی ارتباطی مستمر همراه با آگاهی از جزئیات زیست دانش آموزان را دارند با آنها ارتباط موثرتری خواهند داشت. تربیت مستمر مربیان بومی مطابق اهداف و برنامه های مجمموعه در هر زمینه‌ای که مورد نیاز است از الزامات است. بومی سازی محتوای آموزشی (محتوای درسی با محوریت فرهنگ و جغرافیای بومی) نظام آموزش و پرورش باید شناخت درستی از ویژگی ها، مسایل، ابعاد و توانمندی های فرهنگ های قومی داشته باشد تا بتوانند اهداف، ساختار، مواد و محتوای نظام آموزشی را بر این اساس تنظیم کند چرا که محتوای دروس باید با توجه به دانش واقعی و تجربه او در چهارچوب برنامه درسی بوده و به موضوعاتی بپردازد که متناسب با دانسته های دانش آموزان باشد. بنابراین شناساندن ارزشهای فرهنگی اقوام از طریق برنامه های درسی به دانش آموزان زمینه شناسایی ارزش های برتر را نیز برای آنان فراهم می آورد. بومی سازی برنامه درسی در بهبود هویت فرهنگی تأثیر بسزایی دارد که باید با اشاعه و معرفی دستاوردهاي علم ، فرهنگ و ارزشهاي بومی برای مثال استفاده از ادبیات زبان مادری در داستان‌ها و هر آن چیزی که به حوزه ادبیات مربوط می‌شود، معرفی شخصیت‌های اقتصادی ؛ علمی و فرهنگی که هویت ملی، قومی و دینی ما در گرو شناخت درست این مفاخر فرهنگی است . مشارکت اولیا ، دانش آموزان ، اهالی بومی منطقه یکی از اصلی ترین مسائل داشتن هنرستان در تراز بوم همکاری و مشارکت اهالی بومی منطقه در راه اندازی ، مدیریت واجرای برنامه های هنرستان است ، چراکه اگر خود افراد در فرآیند آن مشارک داشته باشند نسبت به وضعیت آن نیز حساس خواهند بود در نتیجه ارتباط بین هنرستان و جامعه قطع نخواهدشد و در این صورت مدرسه فقط یک مکان صرف برای درس نیست بلکه محیطی جهت یادگیری مهارت های زندگی برای تمامی افراد منطقه خواهد بود . وجود عناصر تشکیل دهنده محیط کالبدی مدارس نظیر مبلمان، فضای سبز، رنگ، هندسه و فضا و نیز مشارکت افراد در تدارک آن یکی از مهمترین عوامل در یادگیری و فعالیت مشارکتی در مدارس است. طراحی فضاهای درخور و کارا با توجه به اصول زیباییشناختی و روانشناسی و همچنین استفاده از روش یادگیری مشارکتی موجب میگردد دانش آموزان در محیطی قرار گیرند و سطح فعالیت مشارکتی بالایی داشته باشند. استعدادیابی و آموزش های مکمل هنرستان در تراز بوم اختیار کامل خواهد داشت تا متناسب با نیاز دانش‌آموزان و ویژگی‌های بومی منطقه خود، برنامه‌ها و آموزش‌هایی را در شورای مدرسه تدارک دیده و  اجرا کنند. یکی از موارد با اهمیت در هنرستان وجود یک پیوستار برای آموزش و ارتباط آن با بازار کاراست که این امر میتواند طی 2 گام اساسی صورت گیرد : استعدایابی حرفه ای و انجام آموزش های مکمل نظیرمهارت های کارآفرینی و الزامات ورود به بازار کار مطابق با نیازهای منطقه است . بخشی از آموزش برای هنرجویان هنرستانی باید در محیط های کارگاهی ، آزمایشگاهی،  پژوهشی، مراکز نوآوری و در واقع خارج از کلاس های عادی درسی رخ دهد که این خود مزیتی است که استعدادها فرصت بیشتری برای ظهور پیدا می‌کنند و زمینه خلاقیت هم بیشتر گسترده شود. در فعالیت های عملی هنرستان‌ها، به این دلیل که بخش قابل توجهی از دروس‌ دانش‌آموزان نیزعملی است و ماهیت محیط هم عملی است، دانش آموزان فرصت شکوفایی بیشتری دارند که این موارد طبق طرح هایی مانند طرح بوم و مطابق با راهکار ۵- ۵ سند تحول بنیادین و بند ۲-۱۳ سند برنامه درسی ملی قابل اجرا است. در مجموع به نظر میرسد توجه به تمام این ابعاد میتواند موجب آرامش روحی و جسمی دانش آموزان برای رشد در یک بستر امن و قوی را فراهم سازد .